Ta không lão hóa theo đường thẳng (2.2.1)

Tiểu luận Đối thoại

TA THƯỜNG MẠNH HƠN MÌNH TƯỞNG

Tôi từng nghĩ điều đáng sợ hơn cả của lão hóa là cơ thể không còn nghe lời như trước.

Chương 2: Khi cơ thể không còn nghe lời

Sau động tác ngồi dậy, các biến đổi của cơ thể và các quỹ đạo khác nhau của bộ não, câu hỏi vẫn còn. Nếu sinh học mang trong nó dấu vết của thời gian, liệu phần đời phía trước cũng được viết xong?

Phần 2.2.1: Ta không lão hóa theo đường thẳng

Tôi từng nghĩ, nếu đời sống khiến mình bối rối, khoa học hẳn đã có câu trả lời. Rằng chỉ cần mở sách, đọc thêm vài nghiên cứu, tôi sẽ biết vì sao hôm nay mẹ ngồi lâu hơn hôm qua, vì sao có những ngày mẹ gần như trở lại là chính mình, rồi hôm sau kiệt sức như thể mọi cố gắng trước đó chưa từng xảy ra.

BÀI ĐƯỢC PHÁT TRIỂN TỪ
Câu chuyện mẹ tôi trong những tháng cuối đời; hành trình Chương 0, Chương 1, và Chương 2 Phần 2.1 của chuyên đề; những quan sát đời sống về thay đổi thất thường của cơ thể khi tuổi cao hoặc mắc bệnh mạn tính.
ĐỐI THOẠI VỚI
Các nghiên cứu về sinh học lão hóa, y học lão khoa và khoa học hệ thống; các tranh luận hiện nay về định nghĩa lão hóa; các nghiên cứu gần đây cho thấy nhiều thay đổi sinh học không diễn ra đồng đều theo thời gian mà có thể xuất hiện thành từng giai đoạn khác nhau. (Phần này sẽ được triển khai chi tiết ở 2.2B.)
BIÊN SOẠN, PHÁT TRIỂN, VÀ CHÚ GIẢI
EWLCC
TƯ LIỆU ĐỐI THOẠI
Câu chuyện và ảnh tư liệu gia đình của EWLCC; Chương 0, Chương 1, và Phần 2.1 của Chương 2, chuyên đề Ta thường mạnh mẽ hơn mình tưởng; các tổng quan về sinh học lão hóa, lão khoa và khoa học hệ thống; những công trình gần đây bàn về tính không tuyến tính của quá trình lão hóa.
BÀI GỐC
Các công trình nền về sinh học lão hóa và các nghiên cứu gần đây về động lực học phân tử của quá trình lão hóa ở người; cùng Chương 1 và Phần 2.1 của chuyên đề Ta thường mạnh mẽ hơn mình tưởng.

Cuối Phần 2.1, mẹ vẫn ngồi bên cửa sổ. Điều thay đổi không còn là tư thế. Điều thay đổi là cách tôi nhìn cơ thể. Nếu động tác là kết quả của nhiều hệ thống cùng phối hợp, liệu tuổi già có thật sự chỉ là hành trình đi xuống đều đặn như ta vẫn nghĩ?

Điều khiến ta yên tâm

Ta vẫn quen hỏi: "Hôm nay khỏe hơn chưa?". Câu hỏi ấy nghe bình thường. Bình thường đến mức hiếm khi ta nhận ra phía sau nó là một niềm tin đã theo mình từ lâu, niềm tin rằng cơ thể luôn đi theo một đường. Hoặc cơ thể luôn đi lên. Hoặc đi xuống. Có lẽ, muốn hiểu tuổi già, trước hết ta cần nhìn lại chính niềm tin ấy.

Có lẽ ít người từng nghĩ mình đang mang theo một "lý thuyết" về tuổi già.

Ta chỉ sống.

Quan sát.

Rồi dần dần tin rằng cơ thể cũng giống nhiều điều khác trong đời.

Đứa trẻ lớn lên từng năm.

Cây thêm một vòng tuổi sau mỗi mùa.

Vết thương rồi sẽ liền.

Pin điện thoại dùng lâu sẽ yếu dần.

Mọi thứ dường như đều đi theo một chiều.

Thế nên, khi cha mẹ bắt đầu già, ta cũng vô thức mong cơ thể họ sẽ già theo cách ấy.

Mỗi năm thêm một tuổi.

Mỗi năm yếu thêm một chút.

Mỗi năm chậm thêm một chút.

Không ai thật sự dạy ta điều đó.

Ta chỉ hấp thụ nó từ vô số câu nói quen thuộc.

"Có tuổi rồi".

"Già tất phải yếu".

"Bệnh này về già ai cũng thế".

Những câu nói ấy không hẳn sai.

Chúng chỉ khiến ta tưởng rằng tuổi già là hành trình có thể thấy trước.

Biết hôm nay đang ở đâu

Sẽ đoán được ngày mai.

Có lẽ cảm giác ấy đem lại yên tâm.

Người ta luôn bớt sợ hơn khi nghĩ mình biết điều gì sắp đến.

Khi cơ thể không làm theo điều ta đã tin

Rồi một ngày, mẹ tôi làm hỏng niềm tin ấy.

Có hôm bà ngồi cạnh cửa sổ gần một giờ.

Có hôm chỉ vài phút đã muốn nằm xuống.

Có hôm buổi sáng còn trò chuyện khá lâu.

Đến chiều hầu như không muốn nói.

Có hôm ăn được.

Có hôm gần như không nuốt nổi.

Ban đầu, tôi cứ nghĩ mình nhìn chưa đủ kỹ.

Hay mình nhớ nhầm.

Nếu hôm qua khỏe hơn, hôm nay cũng nên khỏe hơn.

Nếu hôm nay yếu hơn, ngày mai hẳn sẽ yếu thêm.

Thế nhưng, cơ thể dường như không đọc cuốn lịch ấy.

Có ngày tiến.

Có ngày thoái.

Có ngày đứng yên.

Có ngày cùng lúc vừa tiến vừa thoái.

Sức cơ khá hơn, nhưng chóng mệt hơn.

Ngồi vững hơn, nhưng ngủ ít hơn.

Ánh mắt sáng hơn, nhưng lời nói ngắn hơn.

Tôi bắt đầu lúng túng trước những câu hỏi quen.

"Mẹ bác dạo này thế nào rồi?"

Tôi không biết trả lời sao cho đúng.

Nói "đỡ hơn" thì thiếu.

Nói "nặng hơn" cũng thiếu.

Bởi cả hai đều đúng.

Và cả hai đều chưa đủ.

Có lẽ điều khiến người chăm sóc mệt không chỉ vì suy giảm.

Điều khiến người chăm sóc mệt có lẽ do không còn đoán được cơ thể sẽ đi theo hướng nào.

Ta luôn muốn cơ thể cư xử như một đường thẳng.

Trong khi nó lặng lẽ kể một câu chuyện khác.

Dường như ta đã giản hóa tuổi già quá lâu

Nhìn lại, tôi không nghĩ mình là kẻ duy nhất.

Có lẽ nhiều gia đình cũng từng trải qua cảm giác ấy.

Có những sáng tưởng như mọi việc đang khá lên.

Đến hôm sau, mọi nỗ lực dường như tan biến.

Cũng có những lúc cả nhà đã chuẩn bị cho điều xấu nhất.

Thế rồi cơ thể bất ngờ đáp ứng tốt hơn dự đoán.

Ta gọi đó là "thất thường".

Có lẽ vì chưa tìm được từ nào khác.

Cũng có thể, tuy thế, "thất thường" chỉ là tên gọi dành cho điều chưa khớp với cách ta vẫn hình dung.

Ta đã quen nhìn tuổi già như một quãng dốc.

Có lẽ cơ thể chưa từng hứa sẽ đi theo quãng dốc ấy.

Sau dãi bày nêu trên của Phần 2.2.1, Phần 2.2.2 sẽ bắt đầu từ "Thế nhưng…”. “Thế nhưng, điều khiến tôi ngạc nhiên hơn cả là chính khoa học cũng đang dè dặt trước câu hỏi tưởng như đơn giản “Lão hóa là gì?". Từ đấy, nó sẽ bắc cầu nối sang Phần 2.3.