Tiểu luận Đối thoại
TA THƯỜNG MẠNH HƠN MÌNH TƯỞNG
Tôi từng nghĩ điều đáng sợ hơn cả của lão hóa là cơ thể không còn nghe lời như trước.
Chương 1: Hiện thực thường hiền hơn nỗi sợ
Hy vọng độc giả sẽ đi qua miền ấy một cách tự nhiên và đấy là điều "quyển sách" này, ‘TA THƯỜNG MẠNH HƠN MÌNH TƯỞNG’, được mong đợi. Bên cạnh đấy, nối tiếp tuyên ngôn ở Chương 0, tạm hiểu Chương ‘Mở Cửa’, và cũng tuân thủ phương châm của toàn bộ bốn chương, Chương 1 - cùng hết thảy ba chương kế tiếp nó - không có ý định phổ biến tri thức, cũng không muốn đưa tri thức đứng trên cuộc sống để giải thích cuộc sống. Thay vào đấy, nó muốn đứng bên cạnh cuộc sống để soi sáng bản thân cuộc sống.
Phần 1.1: Ai đấy vẫn muốn ngồi dậy
Có một câu hỏi đã theo ta từ cực lâu. Không ồn ào như câu hỏi về sự sống hay cái chết. Không gây tranh luận như câu hỏi về đúng và sai.
 |
Tấm ảnh cha được anh ruột của mẹ cho khi quen mẹ ở tuổi hai mươi (mẹ ngồi bên trái; bên cạnh là em gái của mẹ vẫn còn sống). Nó được cha giữ rịt trong ví cho đến khi ra đi. Không ai sinh ra đã là "lão niên". Trước khi trở thành ký ức của con cháu, ai cũng từng là tuổi trẻ của một thời đại. Ảnh tư liệu: EWLCC |
Nó lặng lẽ hơn
Và vì lặng lẽ nên đôi khi bị bỏ quên.
Vì sao có ai đấy vẫn muốn ngồi dậy, ngay cả khi điều đó đau đến thế?
Chúng ta thường nghĩ sức mạnh nằm ở những điều lớn lao.
Một cuộc chinh phục.
Một phát minh.
Một quyết định thay đổi cuộc đời.
Nếu dành đủ thời gian trong các bệnh viện, các trung tâm phục hồi chức năng, hay chỉ đơn giản là trong một căn nhà đang chăm sóc một bậc cao niên mất dần khả năng tự phục vụ, ta sẽ phát hiện một hiện thực khác.
Đôi khi, sức mạnh của một ngày chỉ còn gói trong việc ngồi dậy.
Không phải đứng.
Không phải bước đi.
Chỉ ngồi.
Để nhìn ra cửa sổ.
Để nghe tiếng người trong nhà.
Để biết ngoài hiên vẫn có nắng.
Để thấy một bữa cơm đang được dọn.
Để cảm nhận mình vẫn còn ở trong cuộc sống, chứ không chỉ ở trong một căn phòng.
Có lẽ vì phần lớn chúng ta còn khỏe mạnh nên cực ít khi nghĩ đến điều ấy.
Chúng ta quen coi ngồi xuống hay đứng lên là phản xạ tự nhiên đến mức gần như vô hình.
Giống như hơi thở.
Chỉ khi mất đi, ta mới nhận ra nó từng quý giá đến mức nào.
Có một điều thú vị.
Khi nói về tuổi già, bệnh tật hay suy giảm chức năng, ngôn ngữ của chúng ta thường bắt đầu bằng những gì ta không còn làm được.
Không còn đi nhanh.
Không còn nhớ tốt.
Không còn tự ăn.
Không còn tự mặc quần áo.
Không còn làm việc.
Danh sách ấy cực dài.
Đến mức đôi khi, ta vô tình nhìn một kiếp người như bản kiểm kê những điều đã mất.
Y học hiện đại không phủ nhận những mất mát ấy.
Vài thập niên gần đây, chính y học cũng đang thay đổi cách đặt câu hỏi.
Thay vì chỉ hỏi:
"Người này mắc bệnh gì?"
nó bắt đầu hỏi:
"Điều gì còn có thể giúp họ tiếp tục sống đời sống của mình?"
Đó là một thay đổi tưởng nhỏ.
Thực ra cực lớn.
Bởi từ khoảnh khắc ấy, trung tâm của câu chuyện không còn là bệnh.
Mà là người.
Không còn chỉ là tuổi thọ.
Mà là cuộc sống nằm bên trong tuổi thọ ấy.
Có lẽ mỗi chúng ta đều từng gặp một cảnh như vậy
Một cụ ông cố chống tay để ngồi thêm vài phút ngoài hiên.
Một cụ bà muốn được bế ra sân ngắm mấy chậu cây.
Một người sau đột quỵ kiên trì tập nhấc từng đầu ngón chân.
Một bệnh nhân sau phẫu thuật cố bước thêm đúng một bước nữa, dù khuôn mặt nhăn lại vì đau.
Nếu chỉ nhìn bằng mắt sinh học, đó là những động tác cực nhỏ.
Nếu nhìn bằng mắt của đời sống, đó là những tuyên bố cực lớn.
Nó nói rằng:
"Tôi vẫn muốn tham dự vào thế giới".
Có lẽ đó là một trong những bản năng sâu xa nhất của tồn tại người.
Không chỉ muốn tồn tại.
Họ còn muốn hiện diện.
Điều thú vị là…
nỗi sợ của chúng ta thường đi theo hướng ngược lại
Khi còn trẻ, nhiều người sợ tuổi già.
Sợ bệnh.
Sợ mất khả năng tự chủ.
Sợ trở thành gánh nặng.
Sợ một ngày phải nằm trên giường, phụ thuộc vào người khác.
Những nỗi sợ ấy hoàn toàn có thật.
Không ai nên xem nhẹ.
Chúng có một đặc điểm.
Chúng thường được tưởng tượng từ khoảng cách cực xa.
Và cũng giống như nhiều ngọn núi nhìn từ xa, chúng thường cao hơn thực tế.
Khoa học về tâm lý đã nhiều lần chỉ ra rằng người ta có xu hướng đánh giá quá cao khả năng mình sẽ không thích nghi được với những biến cố lớn trong tương lai.
Ta tưởng mình sẽ không chịu nổi
Rồi một ngày, khi biến cố thật sự đến, ta vẫn tìm được cách sống tiếp.
Không phải vì biến cố nhỏ đi.
Mà vì ta có khả năng thích nghi lớn hơn điều mình từng nghĩ.
Có lẽ vì thế chuyên đề này mang tên:
Ta thường mạnh mẽ hơn điều mình tưởng
Không phải để cổ vũ lạc quan bằng mọi giá.
Cũng không phải để phủ nhận đau đớn.
Chỉ để thử đặt lại một câu hỏi cực cũ.
Biết đâu hiện thực không dịu dàng.
Nhưng cũng không đến nỗi đáng sợ như nỗi sợ ta vẫn mang theo.
Trong những trang tiếp theo, chúng ta sẽ gặp nhiều cái ta khác nhau.
Có người đang ở tuổi đôi mươi.
Có người vừa bước sang tuổi nghỉ hưu.
Có người đang sống với bệnh tật.
Có người đang chăm sóc một thân nhân.
Có người mất phương hướng giữa một thành phố đông đúc.
Có người tưởng mình đã đi đến cuối nẻo đường.
Thoạt nhìn, họ không giống nhau.
Nếu lắng nghe đủ lâu, có lẽ ta sẽ nhận ra họ đều đang trả lời cùng một câu hỏi.
Điều gì khiến ta vẫn muốn ngồi dậy vào buổi sáng
Chúng ta sẽ không bắt đầu bằng triết học.
Cũng chưa bắt đầu bằng khoa học.
Chúng ta sẽ bắt đầu bằng một câu chuyện.
Một câu chuyện cực riêng.
Nhưng có lẽ, ở đâu đó, cũng là câu chuyện của cực nhiều gia đình.
Đón đọc Phần 1.2: Cả đời mẹ luôn muốn ngồi dậy