Cả đời mẹ luôn muốn ngồi (1.2)

Tiểu luận Đối thoại

TA THƯỜNG MẠNH HƠN MÌNH TƯỞNG

Tôi từng nghĩ điều đáng sợ hơn cả của lão hóa là cơ thể không còn nghe lời như trước.

Chương 1: Hiện thực thường hiền hơn nỗi sợ

Hy vọng độc giả sẽ đi qua miền ấy một cách tự nhiên và đấy là điều "quyển sách" này, ‘Ta thường mạnh hơn mình tưởng’, được mong đợi.

Phần 1.2: Cả đời mẹ luôn muốn ngồi dậy

Ta đã đi qua phần đầu của Chương 1, ở đó, Phần 1.1 đặt câu hỏi, dựng bởi chuỗi câu hỏi. Phần 1.2 trao cho câu hỏi một gương mặt. Nó đi vào gương mặt của mẹ. Phần này không nhằm tạo cảm giác đọc "một câu chuyện gia đình", cũng không có ý định gây tâm trạng đọc "một bài khoa học".

Có những câu chuyện không bắt đầu từ biến cố. Chúng bắt đầu từ thói quen. Suốt nhiều năm, điều mẹ tôi mong nhất mỗi ngày không phải ăn thêm một bữa ngon. Cũng không phải ngủ thêm giấc.

Mẹ chỉ muốn được ngồi dậy

Nghe qua, điều ấy có vẻ bình thường.

Đến mức khó hiểu vì sao phải nhắc đến.

Chỉ những ai từng chăm sóc một thân nhân mất dần khả năng vận động mới biết, giữa nằm và ngồi, đôi khi là cả hành trình.

Một hành trình được đo bằng sức lực.

Bằng đau đớn.

Bằng thời gian.

Và bằng tình thương của nhiều bàn tay.

…

Mẹ tôi không còn đủ sức tự ngồi.

Muốn ngồi, phải được đỡ.

Muốn giữ tư thế ngồi lâu hơn vài phút, phải kê đủ thứ.

Gói bỉm mềm kề mang tai,

Túi độn nilon nhét sau lưng,

Xô nước giữ thành ghế khỏi nghiêng nếu mẹ chẳng may ngả sang trái.

Tóm lại,

Phải buộc dây.

Phải chèn ba bên.

Phải tìm đủ cách để cơ thể gầy guộc không đổ nghiêng.

Có những hôm, mọi thứ vừa ổn định.

Chỉ vài phút sau, mẹ lại trượt .

Lại nâng.

Lại chỉnh.

Bắt đầu từ đầu.

Nếu chỉ nhìn vào những động tác ấy, người ngoài có thể thấy đó là những việc siêu nhỏ.

Lặp đi lặp lại.

Có phần đơn điệu.

Nhưng, với gia đình, mỗi lần mẹ ngồi được thêm mười phút là một niềm vui.

Không phải vì mười phút ấy làm bệnh thuyên giảm.

Vì trong mười phút ấy, mẹ …

không chỉ ngồi trên một chiếc ghế

Mẹ trở lại với cuộc sống.

…

Ngồi để nhìn ra cửa.

Ngồi để nghe tiếng xe ngoài phố.

Ngồi để biết hôm nay trời có nắng hay đang mưa.

Ngồi để nhìn một chậu cây vừa ra lá mới.

Ngồi để thấy người thân đi qua đi lại trong nhà.

Có hôm, mẹ chẳng nói gì.

Chỉ lặng lẽ nhìn.

Nhìn thật lâu.

Lâu đến mức tôi tự hỏi:

Điều gì đang giữ mẹ ở đó?

Có phải là khung cửa sổ?

Hay là ánh sáng?

Hay cảm giác mình vẫn còn thuộc về thế giới này?

Nhiều năm sau, tôi mới nhận ra.

Có lẽ không phải mẹ đang nhìn ra ngoài.

Mẹ đang xác nhận với chính mình rằng

cuộc sống vẫn còn ở đó

…

Người khỏe mạnh ít khi để ý điều ấy.

Ta bước từ phòng này sang phòng khác.

Ra ban công.

Xuống cầu thang.

Ra đầu ngõ.

Lái xe.

Đi làm.

Gặp bạn.

Mọi chuyển động diễn ra tự nhiên đến mức tưởng như không đáng để nghĩ.

Cho đến một ngày.

Ta gặp ai đấy mất gần nửa giờ chỉ để thay đổi tư thế.

Lúc ấy, khái niệm "di chuyển" không còn giống trước.

Nó trở thành đặc ân.

Không phải ai cũng còn giữ được.

…

Có người hỏi tôi

Điều gì khiến mẹ vẫn muốn ngồi lâu như vậy

Tôi không biết.

Và có lẽ chính mẹ cũng không diễn đạt được.

Có những điều ta sống bằng chúng.

Chứ không sống để giải thích chúng.

Một đứa trẻ chạy về phía cánh đồng.

Một cụ già ngồi dưới hiên.

Một bệnh nhân muốn được đẩy xe ra ngoài nắng.

Có lẽ đều xuất phát từ cùng một nơi.

Một bản năng siêu cổ xưa.

Đó là bản năng tìm về với sự sống.

…

Nhiều nền văn hóa từng mô tả người bằng những cách khác nhau.

Có nơi nhấn mạnh lý trí.

Có nơi nhấn mạnh linh hồn.

Có nơi nhấn mạnh ý chí.

Y học hiện đại đem đến góc nhìn khác

Ngay cả khi bệnh tật làm suy yếu nhiều chức năng, nhiều ham muốn căn bản của sự sống vẫn còn hiện diện lâu.

Người ta vẫn muốn nghe.

Muốn nhìn.

Muốn chạm.

Muốn được gọi tên.

Muốn biết hôm nay là thứ mấy.

Muốn thấy có bóng ai bước vào phòng.

Muốn cảm nhận thời gian vẫn đang trôi.

Điều ấy tưởng bình thường.

Hóa ra là nền tảng của phẩm giá.

Phẩm giá không bắt đầu từ việc ta còn làm được bao nhiêu.

Nó bắt đầu từ đồng loại còn nhìn ta, và ngược lại, như chủ thể của cuộc sống, chứ không phải đối tượng của chăm sóc.

…

Có một chi tiết tôi không bao giờ quên.

Có lần, mẹ đã mệt lắm

Ai cũng nghĩ hôm ấy nên để mẹ nằm nghỉ.

Chỉ một lúc sau, mẹ ra hiệu muốn ngồi dậy.

Thế là cả nhà lại cùng nâng.

Lại kê.

Lại buộc.

Lại chỉnh.

Đến khi mọi thứ ổn định, mẹ mở mắt.

Nhìn ra phía cửa sổ.

Rồi mỉm cười.

Nụ cười ấy thoảng nhẹ.

Có lẽ chỉ vài giây.

Nhưng đủ để cả nhà hiểu rằng:

Công sức vừa rồi không hề vô nghĩa.

Trong khoảnh khắc ấy, tôi bỗng nghĩ:

Có thể điều mẹ cần không phải là một tư thế

Mẹ cần một cách hiện diện.

Ngồi dậy, với mẹ, không chỉ thay đổi vị trí của cơ thể.

Mà là từ chối để cuộc đời mình chỉ còn gắn với một chiếc giường.

…

Về sau, khi đọc nhiều hơn về lão khoa, phục hồi chức năng và chăm sóc giảm nhẹ, tôi mới biết gia đình mình không hề đơn độc.

Khắp nơi trên thế giới, có những cha.

Những mẹ.

Những ông.

Những bà.

Mỗi ngày đều đang cố thêm một lần ngồi dậy.

Không phải để chiến thắng bệnh tật.

Mà để giữ điều bệnh tật chưa thể lấy đi.

Ý nghĩa của việc ấy không nằm ở số phút họ ngồi.

Nó nằm ở điều họ vẫn đang lựa chọn.

Ở lại với cuộc đời

…

Có lẽ đó là lúc

tôi bắt đầu hiểu một điều

Khi còn trẻ, ta thường nghĩ sức mạnh là khả năng đi thật xa.

Đi thật nhanh.

Làm thật nhiều.

Đến một giai đoạn khác của đời sống, định nghĩa ấy thay đổi.

Sức mạnh có khi chỉ còn là:

muốn nhìn thêm một buổi sáng.

Muốn nghe thêm tiếng chim.

Muốn ngồi thêm mười phút.

Muốn chờ thân quyến đi làm về.

Những ước muốn ấy không nhỏ.

Chúng chính là…

hình thức khiêm nhường nhất của tình yêu cuộc sống

Cũng từ đó,

tôi bắt đầu tự hỏi

Nếu một ai đấy đang phải chống chọi với tuổi tác, bệnh tật, và đau đớn vẫn có thể giữ được khát vọng ấy,

điều gì khiến nhiều người khỏe mạnh hôm nay ngày càng dễ đánh mất nó?

Đó sẽ là câu hỏi chương này tiếp tục đi tìm.

Muốn hiểu vì sao người ta có thể đứng dậy,

Có lẽ ta cần hiểu thêm một điều khác.

Điều đầu tiên khoa học nhìn không phải bệnh.

Điều đầu tiên khoa học thấy là sự sống.

Đón đọc Phần 1.3: Điều đầu tiên khoa học nhìn thấy không phải là bệnh.