Tiểu luận Đối thoại

NHỮNG NƠI TUỔI TRẺ ĐANG TÌM VỀ 

Cuối Chương I, EWLCC dừng lại trước một bức ảnh giản dị. Hai bạn trẻ nằm bên bờ biển. Không có sự kiện. Không có kịch tính. Không có điều gì đủ để trở thành "tin nóng". Chỉ có hai ly nước, vài phiến đá và một khoảng lặng. Bức ảnh ấy không đưa ra thông điệp. Nó chỉ để lại một câu hỏi - phải chăng cách tuổi trẻ tìm đến nhau đang âm thầm thay đổi. Nếu chỉ có bức ảnh ấy, có lẽ câu hỏi vẫn chỉ là cảm nhận.

Một bạn trẻ cất tiếng hát. Rồi cả làng cùng hòa theo. Có lẽ, điều họ tìm kiếm không chỉ là một bài hát hay một trận bóng đá. Đôi khi, đó đơn giản là cảm giác mình đang thuộc về cùng một nhịp đập. Ảnh này vì thế không chỉ kể câu chuyện của cổ động viên hâm mộ Argentina, Messi, tại Đài Loan. Nó cũng là lát cắt nhỏ của chủ đề mà Kỳ II đang theo đuổi: khi ở những nơi rất khác nhau, ta vẫn luôn tìm cách hiện diện cùng nhau. Ảnh: EWLCC

Chương 2: Khi thế giới cũng bắt đầu kể cùng câu chuyện

Có những hiện tượng, nếu đứng một mình, chỉ là tin tức. Tuy thế, khi được đặt cạnh nhau, chúng trở thành dấu hiệu của một thời đại.

Nhưng rồi, khi mở các trang báo ở những nơi rất xa, chúng tôi bắt gặp những câu chuyện khác. 

Thoạt nhìn, chúng chẳng liên quan đến bờ biển, cũng không liên quan đến nhau. Thế nhưng càng đọc, cảm giác ấy càng rõ hơn.

Dường như mỗi câu chuyện đều đang soi sáng một góc khác của cùng một bức tranh.

Có những chuyện chỉ thật sự bắt đầu khi đặt cạnh một chuyện khác

Một đám đông xuất hiện chỉ sau vài dòng trên mạng xã hội

Một bài báo quốc tế ghi nhận hiện tượng hàng nghìn thanh thiếu niên tập trung tại các địa điểm công cộng chỉ từ một lời kêu gọi lan truyền trên mạng xã hội. Không cần tổ chức chính thức, không cần một chương trình cụ thể, đám đông vẫn hình thành nhanh; ở nhiều nơi, những cuộc tụ tập ấy đã vượt khỏi tầm kiểm soát và dẫn đến hỗn loạn. 

Điều dễ thu hút chú ý là quy mô của đám đông hoặc những gì xảy ra sau đó.

Có lẽ còn một câu hỏi khác đáng suy nghĩ hơn.

Điều gì khiến nhiều bạn trẻ sẵn sàng rời khỏi nhà chỉ vì biết rằng ở nơi nào đó sẽ có nhiều người giống mình?

Đó có thể không chỉ là sức mạnh của mạng xã hội.

Cũng có thể không chỉ là tò mò.

Ẩn phía sau là một nhu cầu cũ rích - được ở cùng người khác.

Chỉ có điều, trong thời đại số, nhu cầu ấy có thể được đánh thức chỉ bằng vài dòng chữ trên màn hình.

Tác giả viết

Đám đông không phải lúc nào cũng được tạo nên bởi một mục tiêu chung.

Đôi khi, điều kết nối họ đơn giản là cảm giác rằng mình sẽ không ở đó một mình.

Một thành phố và một nghi thức nhỏ

Ít lâu sau, chúng tôi đọc một bài báo khác.

Lần này không còn là thanh thiếu niên.

Không còn mạng xã hội.

Không còn những cuộc tụ tập bất ngờ.

Đó là câu chuyện về những cư dân của một thành phố, những người lặp lại một nghi thức chung trong không gian công cộng như một cách để bày tỏ hiện diện và gắn kết với cộng đồng quanh mình. 

Nếu chỉ đọc riêng bài báo này, người ta có thể nghĩ đó là câu chuyện về phản ứng của một cộng đồng trước một hoàn cảnh cụ thể.

Khi đặt cạnh hiện tượng những cuộc tụ tập của thanh thiếu niên, ý nghĩa của nó bắt đầu thay đổi.

Một bên là kết nối được hình thành nhanh nhờ công nghệ.

Một bên là kết nối được nuôi dưỡng bằng nghi thức lặp lại.

Hai cách khác nhau, nhưng đều cho thấy một điều rằng người ta vẫn luôn tìm kiếm những hình thức để cảm thấy mình thuộc về cộng đồng nào đó.

Ghi chú biên tập

Nếu Kỳ I là câu chuyện về hai bạn trẻ bên bờ biển, hai bài báo quốc tế mở rộng góc nhìn ấy ra ngoài phạm vi của một bức ảnh. Chúng cho thấy nhu cầu hiện diện cùng ai đấy khác không chỉ xuất hiện ở một nhóm tuổi hay một quốc gia. Nó đang biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau trong đời sống đương đại. 

Trở lại bờ biển

Sau hai câu chuyện ấy, chúng tôi trở lại bức ảnh của EWLCC.

Mọi chi tiết vẫn như cũ.

Hai người.

Hai ly nước.

Một bờ biển.

Không có đám đông.

Không có lời kêu gọi.

Không có nghi thức.

Nhưng bức ảnh dường như đã khác.

Hay đúng hơn, người xem đã khác.

Bởi lúc này, bức ảnh không còn đứng một mình.

Nó đã có những "người bạn đồng hành" ở những nơi rất xa.

Và nhờ vậy, điều tưởng như rất nhỏ bỗng trở nên đáng chú ý hơn.

Có lẽ, điều hai bạn trẻ tìm kiếm không phải là một hoạt động.

Cũng không phải một địa điểm.

Có lẽ điều họ tìm kiếm là cảm giác được ở cạnh một người khác mà không cần chứng minh điều gì.

Nếu đúng như vậy, bức ảnh ấy không còn chỉ kể câu chuyện của riêng hai bạn trẻ.

Nó kể câu chuyện về một nhu cầu mà nhiều cộng đồng trên thế giới đang biểu hiện theo những cách rất khác nhau.

Khi các câu chuyện bắt đầu nói chuyện với nhau

Điều thú vị của khoa học xã hội không nằm ở chỗ mỗi nghiên cứu hay mỗi bài báo đưa ra một kết luận mới.

Điều thú vị hơn là khoảnh khắc những câu chuyện vốn không quen biết nhau bắt đầu "đối thoại".

Một bức ảnh ở Việt Nam.

Một hiện tượng thanh thiếu niên tại Mỹ.

Một cộng đồng ở Washington.

Nếu mỗi câu chuyện chỉ được đọc riêng lẻ, chúng sẽ nhanh chóng trôi qua như những bản tin của ngày hôm ấy.

Nhưng khi được đặt cạnh nhau, chúng dường như cùng chỉ về một hướng.

Người ta vẫn đang đi tìm nhau.

Chỉ là cách họ tìm đến nhau đã bắt đầu thay đổi.

Ghi chú cuối bài

Có lẽ, điều đáng nhớ nhất của Kỳ II không phải là ba câu chuyện.

Mà là cách chúng soi sáng lẫn nhau.

Chính trong ánh sáng ấy, một bức ảnh rất bình thường bỗng có thêm chiều sâu; còn những bản tin tưởng như rời rạc lại trở thành những mảnh ghép của cùng một bức tranh.

Bộ câu hỏi văn hóa – ngôn ngữ

1. Vì sao bài viết dùng từ "hiện diện" thay vì "tham gia"?

"Tham gia" nhấn mạnh hành động. "Hiện diện" nhấn mạnh việc cùng có mặt và cùng chia sẻ một không gian, dù có hoặc không có hoạt động cụ thể.

2. "Belonging" có phải chỉ là "thuộc về"?

Không hoàn toàn. Trong khoa học xã hội, belonging còn chỉ cảm giác được chấp nhận, được nhìn nhận và được xem là một phần của cộng đồng.

3. Vì sao ba câu chuyện khác nhau vẫn được đặt cạnh nhau?

Đây không phải phép so sánh để kết luận rằng chúng giống nhau. Mục đích là dùng mỗi câu chuyện như một góc nhìn để nhận ra một câu hỏi rộng hơn mà từng câu chuyện riêng lẻ khó làm nổi bật.

Thuật ngữ đáng chú ý

• Belonging – Cảm giác thuộc về. 

• Social connection – Sự kết nối xã hội. 

• Public ritual – Nghi thức công cộng. 

• Collective presence – Sự hiện diện tập thể. 

• Community – Cộng đồng. 

Đoạn nối sang Chương 3

Ba câu chuyện ba cách khác nhau để người ta tìm đến nhau.

Nếu chúng cùng chỉ về một hướng, câu hỏi tiếp theo không còn là "Họ gặp nhau ở đâu?". Câu hỏi tiếp theo sẽ là: ‘Điều gì khiến, ở nhiều nơi khác nhau trên thế giới, người ta cùng bắt đầu tìm kiếm những hình thức hiện diện mới?’

Có lẽ câu trả lời không còn nằm trong từng câu chuyện. Nó nằm ở khoa học về cảm giác thuộc về, hiện diện và những biến đổi của đời sống xã hội sau kỷ nguyên số.

Nói cách khác, câu trả lời không còn nằm ở báo chí. Nó thuộc về khoa học. 

Và đó sẽ là hành trình của Chương 3 – Điều tuổi trẻ đang thiếu là nơi để thuộc về.