Tiểu luận Đối thoại

NHỮNG NƠI TUỔI TRẺ ĐANG TÌM VỀ 

Nếu Chương I đặt ra một hiện tượng, Chương II chứng minh hiện tượng ấy không phải cá biệt, mà xuất hiện ở nhiều bối cảnh khác nhau, đến Chương 3, chúng ta sẽ có đủ chất liệu để xác định một luận điểm xuyên suốt và lớn hơn cho toàn bộ chuyên đề.

Chương 3: Điều tuổi trẻ đang thiếu là nơi để thuộc về

Khi hiện diện của ai đấy khác khác trở thành một phần của cách ta tồn tại, chương này không "giải thích" hiện tượng, mà đưa độc giả đi qua phát hiện của khoa học để họ tự nhận ra vì sao ba câu chuyện trước đó đều hướng về cùng một bản chất. 

Thoạt nhìn, bức ảnh dường như không liên quan đến câu chuyện của tuổi trẻ. Những người trong ảnh đều đã đi qua phần lớn cuộc đời. Thế nhưng, chính cuộc trò chuyện sôi nổi ấy gợi nhắc một điều rất cũ mà khoa học ngày càng khẳng định rõ hơn: nhu cầu được kết nối, được lắng nghe, và được hiện diện cùng ai đấy khác không thuộc riêng bất kỳ lứa tuổi nào. Nó là một phần của đời sống, từ tuổi trẻ đến tuổi già. Có lẽ vì thế, Chương 3 và Phần 3.1. không còn hỏi giới trẻ đang tìm gì, mà bắt đầu hỏi rộng hơn: ta cần gì để cảm thấy mình thực sự thuộc về một cộng đồng? Ảnh: EWLCC

Từ "Belonging" …

Nếu belonging giúp gọi tên cảm giác "đây là nơi mình thuộc về", vài thập niên gần đây, tâm lý học và khoa học thần kinh mở ra một câu hỏi còn sâu hơn. 

Điều gì thực sự diễn ra khi ta ở cạnh nhau?

Vì sao chỉ cần hiện diện của ai đấy khác cũng có thể làm thay đổi cách ta cảm nhận thế giới, ngay cả khi hai bên không hề có cuộc trò chuyện đáng kể?

Trực giác của chúng ta từ lâu đã biết điều ấy. 

Hầu như ai cũng từng trải qua một buổi chiều khó khăn, nhưng chỉ cần ngồi cạnh thân nhân, không cần lời khuyên, không cần phân tích, cũng thấy lòng mình dịu xuống. 

Một đứa trẻ sau khi ngã thường không bình tĩnh lại chỉ vì cơn đau đã hết. Điều giúp em bình tĩnh là được bế lên, được ôm vào lòng, được nghe giọng nói quen thuộc. 

Khi trưởng thành, cơ chế ấy không biến mất. Nó chỉ thay đổi hình thức. 

Chúng ta tìm đến một bằng hữu, một đồng nghiệp, một bạn đời hay, thậm chí, một quán quen. 

Không phải lúc nào cũng để giải quyết vấn đề mà nhiều khi chỉ để không phải ở một mình với chính những cảm xúc của mình.

… đến "Co-regulation"

Trong tâm lý học phát triển và khoa học thần kinh xã hội, hiện tượng ấy được gọi là co-regulation – có thể tạm dịch là đồng điều hòa cảm xúc. 

Thuật ngữ này nghe có vẻ chuyên môn nhưng điều nó mô tả vô cùng đời thường.

Ta không điều hòa cảm xúc hoàn toàn bằng ý chí cá nhân. Hệ thần kinh của chúng ta liên tục phản ứng với hiện diện của các hệ thần kinh khác. 

Một ánh mắt bình tĩnh, giọng nói đều đặn, một bàn tay đặt lên vai đúng lúc hay đơn giản cảm giác có ai đó đang thật sự lắng nghe đều có thể góp phần làm giảm mức cảnh giác của não và giúp cơ thể trở lại trạng thái cân bằng.

Điều này cũng giải thích vì sao trong nhiều nền văn hóa, các nghi thức tưởng giản dị - cùng uống trà, cùng đi bộ, cùng ngồi dưới một gốc cây, cùng ăn một bữa cơm - tồn tại bền bỉ qua nhiều thế hệ.

Chúng không chỉ là hoạt động xã hội. Chúng là các hình thức đồng điều hòa tổ tiên chúng ta đã thực hành từ lâu trước khi khoa học có khả năng đo nhịp tim, nồng độ cortisol, hay hoạt động của hệ thần kinh tự chủ.

Nói cách khác, ta đã biết "hàn gắn cùng nhau" từ lâu trước khi biết gọi tên quá trình ấy ở góc độ khoa học.

Nhìn lại ba câu chuyện của chuyên đề, có lẽ chúng ta sẽ thấy một điều thú vị. 

Hai bạn trẻ nằm bên bờ biển ở Chương 1 không làm gì cả, nhưng cùng hiện diện đã tạo nên ý nghĩa của bức ảnh. 

Đám đông trong Chương 2, dù hình thành bởi mạng xã hội, vẫn phản ánh một nhu cầu căn bản, nhu cầu được ở trong một không gian nơi hiện diện của mình hòa vào hiện diện của kẻ khác. 

Và bây giờ, ba mái đầu bạc trong bức ảnh mở đầu Chương 3 cũng đang làm điều tương tự. 

Họ không cần một sân khấu. 

Không cần một chương trình. 

Không cần một mục tiêu lớn lao. 

Họ chỉ cần một cuộc trò chuyện đủ chân thành để ai nấy cảm thấy mình vẫn còn là một phần của đời sống chung.

Đến đây, có lẽ chúng ta bắt đầu hiểu vì sao các nỗ lực chống cô đơn chỉ bằng cách tạo thêm thật nhiều hoạt động thường không đem tới kết quả mong muốn. 

Một lịch sinh hoạt dày đặc không đồng nghĩa với cảm giác thuộc về. 

Một thành phố có hàng trăm trung tâm thương mại, hàng nghìn sự kiện hay vô số nền tảng trực tuyến cũng chưa chắc giúp ta bớt cô đơn hơn. 

Điều quyết định không phải số lượng hoạt động mà là chất lượng hiện diện các hoạt động ấy tạo ra.

Từ đây, một khái niệm khác của xã hội học bắt đầu trở nên đặc biệt quan trọng sẽ được thảo luận ở Chương 3, Phần 3.3: ‘"Third Place" - Những nơi không phải nhà cũng chẳng phải nơi làm việc