Kỳ trước cho thấy danh tiếng có thể kéo dài ký ức công chúng về một cá nhân, nhưng không giải thoát họ khỏi bệnh tật, cô đơn, giới hạn, hay phán xét đạo đức. Đến đây xuất hiện một lựa chọn tưởng như nghịch lý. Khi bộ phận không nhỏ tìm mọi cách bước vào ánh đèn, một số ngôi sao tự rời khỏi đó. Họ không nhất thiết đánh mất Hollywood. Có người đơn giản không còn muốn để Hollywood sở hữu phần đời còn lại của mình.
KỲ 3: Những người tự bước ra khỏi ánh đèn
Greta Garbo từ chối hàng loạt kịch bản; Michael Schoeffling trở về làm đồ nội thất; Phoebe Cates chăm sóc gia đình; Alison Lohman sống trong trang trại; Leelee Sobieski chuyển sang hội họa. Những lựa chọn ấy không chứng minh vô danh luôn tốt hơn nổi tiếng. Chúng đặt lại một câu hỏi khó hơn - ta đang sử dụng chú ý để phục vụ đời sống hay đang dùng đời sống để nuôi chú ý.
Những ngôi sao tự bước ra khỏi ánh đèn
Bài của Entertainment Weekly kể về tám diễn viên từng nổi tiếng nhưng đã rời Hollywood, gồm Greta Garbo, Grace Kelly, Shirley Temple, Michael Schoeffling, Phoebe Cates, Alison Lohman, Bridget Fonda, và Leelee Sobieski.
Điểm đáng chú ý là không phải tất cả đều bị công chúng quên lãng hoặc không còn cơ hội làm việc. Một số chủ động rời đi khi họ vẫn có thể tiếp tục xuất hiện.
Greta Garbo khước từ nhiều kịch bản trong những thập niên sau khi ngừng đóng phim. Bà cho biết mình mệt mỏi với Hollywood và muốn sống một cuộc đời khác.
Michael Schoeffling rời điện ảnh, trở về vùng nông thôn Pennsylvania và mở xưởng làm đồ nội thất thủ công. Vợ ông cho biết ông sống kín đáo nhưng hạnh phúc.
Phoebe Cates tập trung nuôi con, nấu bữa tối cho gia đình, và sau đó mở một cửa hàng.
Alison Lohman từng đứng trước câu hỏi liệu mình có muốn trở thành cái tên nhà nhà đều biết hay không. Câu trả lời của cô là không. Cô chuyển đến sống tại một trang trại, xây dựng gia đình, và sau này dạy diễn xuất.
Leelee Sobieski rời màn ảnh, nuôi hai con, và phát triển sự nghiệp hội họa.
Ghi chú biên tập
Đây không nên được hiểu đơn giản như thông điệp “hãy bỏ việc để sống bình thường”. Không phải ai cũng có nguồn lực kinh tế, vị thế, hay lựa chọn giống một ngôi sao Hollywood. Một số trường hợp rời phim trường còn liên quan đến hôn nhân, tai nạn, sự nghiệp giảm sút, hoặc những sức ép khác.
Tuy nhiên, những câu chuyện này làm lộ một điều thường bị che khuất - rời khỏi nơi được ngưỡng mộ có thể là hành động chủ động, không nhất thiết là thất bại.
Trong xã hội Việt Nam, nghỉ một việc danh giá, từ chối thăng chức, chuyển về quê, dành thời gian chăm sóc gia đình hoặc chọn nghề ít hào nhoáng thường dễ bị hỏi:
“Đang tốt thế sao bỏ?”
“Học bao nhiêu năm mà làm việc ấy à?”
“Không tiếc danh tiếng sao?”
“Người ta đang cố đi lên, sao mình đi xuống?”
Những câu hỏi đó dựa trên giả định rằng đời chỉ có một chiều đúng - phải tiến lên cao hơn, được biết đến nhiều hơn, kiếm nhiều tiền hơn, và giữ vị trí lâu hơn.
Đôi khi, bước ra khỏi một nẻo đường không còn phù hợp không phải “đi xuống”. Đó là trở về phía đời sống của chính mình.
Không phải cứ rời ánh đèn là tìm thấy bình yên
Ghi chú biên tập
Cũng cần tránh lãng mạn hóa “cuộc sống bình thường”.
Một cuộc sống ít nổi tiếng vẫn có thể chứa bất hạnh, bạo lực, bệnh tật, kiệt sức, và cô đơn. Ngược lại, không ít trường hợp thật sự tìm thấy ý nghĩa trong sáng tạo, thi đấu, lãnh đạo, hoạt động xã hội, hoặc đứng trước công chúng.
Vấn đề không nằm ở nổi tiếng hay vô danh. Vấn đề nằm ở quan hệ giữa ta với nổi tiếng:
Ta sử dụng chú ý để phục vụ một việc có giá trị hay bị cái chú ý sử dụng?
Ta muốn làm tốt một việc hay chủ yếu muốn ai đấy khác thấy mình đang làm việc ấy?
Ta có thể dừng khi cái giá phải trả vượt quá điều nhận được không?
Khi không còn được tán thưởng, ta có còn biết mình là ai không?
Hư danh không phải là mọi danh tiếng. Hư danh là khi hình ảnh bên ngoài trở thành mục tiêu lớn đến mức nó rút cạn đời sống bên trong.
Từ “lưu danh” đến “sống không hổ thẹn”
Ghi chú biên tập
Văn hóa Việt Nam lâu nay có nhiều cách nói đề cao để lại tiếng thơm, từ “hữu xạ tự nhiên hương” đến “cọp chết để da, người ta chết để tiếng”, rồi “lưu danh hậu thế”.
Những quan niệm ấy từng khuyến khích sống có trách nhiệm với cộng đồng. Trong thời đại truyền thông, tuy nhiên, “để tiếng” dễ bị biến thành “tạo tiếng”; còn “được ghi nhận” biến thành “phải được thấy ngay”.
Một việc tốt không còn chỉ cần có ích; nó còn được quay phim.
Một trải nghiệm không còn chỉ cần được sống; nó cần được đăng tải.
Một nỗi đau không còn chỉ cần được nâng đỡ; đôi khi nó trở thành nội dung.
Một quan hệ không còn chỉ cần chân thật; nó phải tạo hình ảnh đẹp trước công chúng.
Khi mọi thứ đều có thể trở thành màn trình diễn, câu hỏi đạo đức không phải có nên sử dụng mạng xã hội hay không. Câu hỏi nằm ở chỗ, sau khi bỏ chiếc máy quay xuống, hành động ấy còn giữ nguyên giá trị không.
Dường như thay vì quá lo mình có “lưu danh” hay không, ta có thể đặt một chuẩn mực gần gũi hơn, chẳng hạn, mình có đang sống sao cho không phải hổ thẹn trước thân quyến, trước những kẻ yếu thế hơn và trước chính mình hay không.
Tiểu kết Kỳ 3
Bước khỏi ánh đèn không đương nhiên đưa ai đến bình yên; ở lại trong ánh đèn cũng không mặc nhiên biến một ai đấy thành nô lệ của hư danh. Ranh giới nằm ở chỗ còn giữ được quyền quyết định hay không: quyền biết mình đang làm điều gì, vì ai, với cái giá nào và có thể dừng khi nào.
Nếu không lấy danh tiếng, thành tích, hay khả năng áp đảo làm thước đo, ta sẽ gọi điều gì là sức mạnh? Những lá thư cuối cùng đưa câu chuyện trở lại một câu viết từ năm 1938 - kẻ mạnh không nhất thiết cứng rắn nhất; có khi đó là người vẫn giữ khả năng yêu thương giữa một thời đại khuyến khích hận thù.
Bộ câu hỏi cho Kỳ 3
6. “Walk away from Hollywood” có phải “bỏ trốn khỏi Hollywood” không?
Không. Cụm này mang nghĩa chủ động rời bỏ sự nghiệp hoặc môi trường Hollywood, thường với sắc thái tự lựa chọn và không muốn quay lại.
7. “Never looked back” là không ngoảnh đầu theo nghĩa đen?
Không. Đây là thành ngữ chỉ không hối tiếc, không quay lại lựa chọn cũ hoặc, tiếp tục tiến theo hành trình mới.
12. “Sống bình thường” có phải sống không có hoài bão?
Không. Sống bình thường có thể là sống có mục tiêu nhưng không cần biến mọi mục tiêu thành màn trình diễn; biết đủ, biết giới hạn, và giữ đời sống riêng không bị đánh giá của số đông chi phối.
13. Tại sao bài đặc biệt hướng tới Gen Z?
Vì nhiều bạn trẻ trưởng thành trong môi trường, ở đó, mức độ chú ý có thể được đếm bằng lượt xem, lượt thích, và lượng theo dõi. Điều đó dễ khiến hiện diện trên mạng bị nhầm với giá trị cá nhân và khiến đời sống bình thường trở nên “không đủ”.
Đón đọc Kỳ 4 (cuối): Đời bình thường có phải là đời nhỏ bé?