 |
Một phát hiện về suất phản xạ của Trái Đất gợi câu hỏi rộng hơn - khí hậu, địa lý và các cân bằng hành tinh có liên hệ thế nào với đời sống văn hóa |
Từ phát hiện về tính đối xứng đông – tây của suất phản xạ Trái Đất, tuyến bài đặt một câu hỏi rộng hơn: môi trường tự nhiên, khí hậu và các cân bằng hành tinh đã, đang, và có thể tiếp tục can dự thế nào vào hình thành văn hóa, ngôn ngữ, lối sống, tư duy xã hội và văn hóa đọc khoa học.
Kỳ 1: Trái Đất có cấu trúc đối xứng ba chiều bí ẩn có thể ảnh hưởng đến khí hậu
Một đường chạy qua Châu Phi, Châu Âu, Alaska và hai cực được cho có thể chia Trái Đất thành hai nửa phản xạ lượng ánh sáng gần bằng nhau. Từ một phát hiện mới trong khí hậu học, câu hỏi lớn hơn được mở ra: liệu hành tinh này chỉ là nơi văn hóa diễn ra, hay còn âm thầm tham gia vào cách văn hóa và ngôn ngữ hình thành.
Trước hết, để mở đầu tuyến bài năm kỳ, trong đó bốn kỳ tiếp theo liên quan đến hỏi-đáp, dưới đây là nguyên văn bản dịch.
Một vòng tròn chạy dọc theo kinh tuyến 27° đông và 153° tây chia địa cầu thành hai nửa có độ phản xạ bằng nhau – và điều này có thể có ý nghĩa với các kế hoạch kỹ thuật địa lý năng lượng mặt trời
Một đường thẳng chạy qua Châu Phi, Châu Âu, Alaska và cả hai cực chia Trái Đất thành hai nửa phản xạ lượng ánh sáng như nhau – và đối xứng mới được phát hiện này có thể đóng vai trò quan trọng với khí hậu của hành tinh.
Trước đây người ta đã biết rằng bán cầu bắc và bán cầu nam có độ phản xạ, hay suất phản xạ (albedo), gần như bằng nhau, nhưng Trương Kiến Hào (Jianhao Zhang - 張建豪) tại Cơ quan Khí tượng và Hải dương học Quốc gia Hoa Kỳ và các đồng nghiệp của ông đã phát hiện một đường đối xứng thứ hai dọc theo kinh tuyến 27° đông và 153° tây.
Hai bán cầu được phân tách bởi đường thẳng này gần như bằng nhau ở ba khía cạnh: suất phản xạ (albedo) của chúng trong điều kiện trời quang, độ phản xạ của mây và tỷ lệ diện tích được bao phủ bởi các đại dương không đóng băng. Tính đối xứng này duy trì suốt 25 năm quan sát vệ tinh (nay) được (mang ra) phân tích bởi Trương và các đồng nghiệp của ông.
Ban đầu, Trương nghĩ rằng đó chỉ là trùng hợp ngẫu nhiên. “Điều thuyết phục tôi rằng tính đối xứng đông-tây không phải là điều tầm thường là ba đặc điểm: tính độc nhất, tính bền vững và cái chúng tôi gọi là đặc điểm đối xứng ba chiều”, ông nói.
“Tìm thấy phân chia với tổng độ phản xạ bằng nhau có thể được dự đoán. Tuy nhiên, tìm thấy một phân chia đông-tây độc nhất, bền vững, đồng thời cân bằng phân bố đất liền-đại dương, độ phản xạ bầu trời quang đãng và độ phản xạ bầu trời nhiều mây ít tầm thường hơn nhiều – đặc biệt khi xét đến biến đổi và năng động của các đám mây”.
Trong khi tính trung bình, tính đối xứng đông-tây tập trung gần 27° đông khi được ghi nhận bằng vệ tinh trong 25 năm, trong bất kỳ năm nào, đường đối xứng chính xác dịch chuyển nhẹ. Nhóm nghiên cứu phát hiện rằng các dịch chuyển nhỏ hằng năm này liên quan chặt chẽ đến pha của hiện tượng El Niño-Dao động Nam (ENSO), một hiện tượng khí hậu toàn cầu liên quan đến biến động nhiệt độ bề mặt biển ở Thái Bình Dương.
“Nói cách khác, tính đối xứng có thể không chỉ đơn thuần trùng hợp hình học ngẫu nhiên”, Trương nói. “Nó có thể liên quan đến một trong những chế độ biến đổi khí hậu quan trọng nhất trên Trái Đất. ENSO có thể hoạt động như cơ chế điều chỉnh quy mô lớn giúp duy trì tính đối xứng đông-tây dài hạn tập trung gần 27° đông.”
Øivind Hodnebrog tại Trung tâm Nghiên cứu Khí hậu Quốc tế ở Oslo, Na Uy, không tham gia nghiên cứu, cho biết ban đầu ông nghi ngờ về phát hiện.
“Tôi hơi hoài nghi về tính đối xứng đông-tây tách biệt ở khoảng 27 độ đông, điều theo trực giác có vẻ ít rõ ràng hơn so với tách biệt ở xích đạo, và tôi tự hỏi liệu đó có thể là trùng hợp ngẫu nhiên hay không.”
Tuy nhiên, Hodnebrog cho biết giờ đây ông đồng ý rằng đó có thể là “đặc điểm bền vững, và có khả năng là đặc tính hấp dẫn khác của Trái Đất”.
Liên hệ với ENSO cũng có thể quan trọng, Hodnebrog nói. Không giống đối xứng bắc-nam, dường như đang suy yếu do tác động của biến đổi khí hậu lên băng biển và mây, đối xứng đông-tây hiện đang ổn định, dù các mô hình cho thấy nó có thể suy yếu trong tương lai. Ông nói: “Bất đối xứng tiềm tàng trong tương lai có thể là dấu hiệu của những thay đổi trong lưu thông khí quyển”.
Martin Jucker tại Đại học New South Wales, Sydney, cho biết có khả năng cao đối xứng đông-tây chỉ là trùng hợp ngẫu nhiên.
“Thời tiết và khí hậu của Trái Đất dễ dàng giao tiếp với nhau qua các kinh độ, Jucker nói. Điều này là do quay của Trái Đất, tạo các dải gió đông và tây vòng quanh toàn cầu, và các nhiễu loạn khí quyển cũng ưu tiên lan truyền theo hướng đông-tây”.
“Nếu có các cơ chế duy trì đối xứng đông-tây, nó có thể có ý nghĩa với các kế hoạch kỹ thuật địa chất, Trương nói. Ví dụ, những nỗ lực nhằm tăng suất phản xạ của một bán cầu có thể bị triệt tiêu bởi một vòng phản hồi quy mô toàn cầu.
“Trước khi đưa ra các tuyên bố chắc chắn về tác động của kỹ thuật địa chất, chúng ta cần hiểu rõ hơn về cách các đám mây, lưu thông khí quyển, lượng mưa và độ phản xạ của hành tinh phản ứng trong toàn bộ hệ thống Trái Đất liên kết”, Trương nói.
Tiểu kết
Từ phát hiện khí hậu học này, vanhoadongtay.vn mở tiếp phần hỏi – đáp dưới góc độ văn hóa – ngôn ngữ. Mục đích không phải biến một nghiên cứu tự nhiên thành kết luận xã hội học vội vã, mà tập đọc khoa học trong quan hệ rộng hơn với lịch sử, văn hóa, ngôn ngữ, và cách xã hội hiểu tri thức.
Về bài báo cấu trúc đối xứng bí ẩn đông tây
Tác giả: James Woodford
Nguồn: newscientist.com
Liên hệ:
Bài gốc: nguồn mở