Kỳ 6: Khi thiếu chỗ để gặp nhau - “Friends”, “Seinfeld” và nỗi cô đơn của đời sống hiện đại
Sau năm kỳ về Hyrox, có thể thấy câu chuyện không dừng ở một cuộc đua fitness hay hình thức hẹn hò lạ mắt. Điều Hyrox gợi sâu hơn là nhu cầu có những nơi được gặp nhau ngoài gia đình, ngoài công việc, ngoài màn hình, và ngoài vai trò quen thuộc thường ngày.
Một bài khác trên Business Insider, nhan đề “‘Friends’ and ‘Seinfeld’ knew the cure for loneliness” (“‘Friends’ và ‘Seinfeld’ đã biết cách chữa trị cô đơn”), đặt vấn đề từ hướng ngược lại - khi những nơi để “hang out” (đi chơi) dần ít đi, cộng đồng và từng cá nhân đều nghèo đi. Các quán cà phê, công viên, thư viện, quán bar, vỉa hè, sân chơi, trung tâm cộng đồng, hay những nơi có thể ghé chơi không chỉ là tiện ích đô thị. Chúng là hạ tầng xã hội.
Kỳ 6 tiếp tục tuyến “Khi giải trí không chỉ để xem” bằng một câu hỏi. Nếu cần không gian thứ ba để bớt cô đơn, điều gì xảy ra khi các không gian ấy biến mất, bị thương mại hóa, hoặc chỉ còn dành cho một số nhóm có khả năng chi trả?
Hai câu hỏi trung tâm
Vì sao “không gian thứ ba” không chỉ là nơi giải trí mà còn là hạ tầng xã hội chống cô đơn?
Khi các nơi để gặp gỡ bị thu hẹp, đắt đỏ, xa cách hoặc quá phụ thuộc vào tiêu dùng, đời sống cộng đồng bị ảnh hưởng thế nào?
Tình huống mở đầu
Hãy hình dung một bạn trẻ sau giờ làm. Bạn ấy không muốn về nhà ngay nhưng cũng không biết đi đâu. Quán cà phê đắt, công viên xa, thư viện đóng cửa sớm, hàng xóm ít quen, trung tâm thương mại chỉ mời gọi mua sắm, còn trên điện thoại lúc nào cũng có ai đấy nhưng hiếm khi có một cuộc gặp thật.
Cô đơn trong tình huống ấy không chỉ là vấn đề tâm trạng. Nó còn là vấn đề thiết kế đời sống. Xã hội có còn đủ nơi để ta gặp nhau mà không cần tiêu quá nhiều tiền, không cần có lý do đặc biệt, và không cần biến mình thành khách hàng thường trực hay không?
Đối thoại
Hỏi: Vì sao bài về “Friends” và “Seinfeld” liên quan đến Hyrox?
Đáp: Vì cả hai cùng đặt câu hỏi về nơi chốn. Trong các phim như “Friends” hay “Seinfeld”, nhân vật có những nơi quen để gặp nhau, từ quán cà phê, căn hộ, quán ăn, quán bar. Những nơi ấy làm cho quan hệ có nhịp lặp lại. Hyrox là ví dụ mới hơn, ồn ào hơn, và giàu tính sự kiện hơn,nhưng vẫn chạm vào nhu cầu cũ: người ta cần nơi để hiện diện cùng nhau.
“Không gian thứ ba” có phải chỉ là nơi vui chơi không?
Không. Đó là nơi gặp nhau ngoài nhà và ngoài công việc. Một không gian thứ ba tốt có thể giúp ta quen mặt, trò chuyện nhẹ, quan sát nhau, giúp nhau, tạo thói quen gặp lại, và dần hình thành cảm giác thuộc về. Nó không chỉ phục vụ giải trí mà còn giúp xã hội có thêm những sợi dây mềm nối các cá nhân rời rạc với nhau.
Vì sao thiếu không gian thứ ba có thể làm cô đơn nặng hơn?
Cô đơn không chỉ xuất hiện khi ta không có ai trong danh bạ. Nó còn xuất hiện khi đời sống thường ngày thiếu các cơ hội gặp gỡ tự nhiên. Nếu mọi cuộc gặp đều phải hẹn trước, mua vé, trả tiền, đăng ký, đặt lịch hoặc đi qua ứng dụng, các cuộc tiếp xúc nhỏ nhưng quan trọng trong cộng đồng sẽ thưa dần.
Có phải mạng xã hội đã thay thế không gian thứ ba?
Mạng xã hội tạo một kiểu hiện diện khác, nhưng không thay thế hoàn toàn không gian vật lý. Trên mạng, ta có thể thấy nhiều bóng hình, nghe nhiều tiếng nói, đọc nhiều câu chuyện. Tuy thế, ta ít khi cùng chia sẻ một băng ghế, một nẻo đường, một góc quán, một buổi tập, một buổi chờ mưa, hay một khoảnh khắc im lặng không cần giải thích.
Vậy bài học cho các dự án trải nghiệm là gì?
Một dự án trải nghiệm muốn có sức sống không nên chỉ tạo một sự kiện để ai nấy ghé qua một lần. Nó cần nghĩ đến khả năng tạo nhịp gặp lại, tạo vai trò cho mỗi cá nhân tham gia, tạo điểm tựa để người lạ bớt lạ, và tạo không gian để cộng đồng tự sinh thành các câu chuyện của mình.
Hộp thông tin
Không gian thứ ba không nhất thiết phải lớn, sang trọng, hoặc được thiết kế cầu kỳ. Một hiên nhà, sân đình, quán nước, thư viện nhỏ, lớp học cộng đồng, sân chơi, câu lạc bộ chạy, nhóm đọc sách, chợ phiên, hoặc một góc sinh hoạt chung đều có thể trở thành không gian thứ ba nếu nó đủ mở, đủ an toàn, đủ lặp lại, và đủ thân thiện để ai nấy muốn quay lại.
Tiểu kết
Từ Hyrox nhìn sang “Friends” và “Seinfeld”, ta thấy một điểm chung. Ta không chỉ cần nội dung để xem mà cần nơi để có mặt. Khi các nơi gặp gỡ bị thu hẹp, đắt đỏ hoặc bị thay thế bằng tương tác qua màn hình, cô đơn không còn chỉ là vấn đề cá nhân. Nó trở thành câu hỏi văn hóa, đô thị, và cộng đồng.
Câu hỏi gửi độc giả
Trong đời sống của quý vị, có nơi nào quý vị có thể ghé qua mà không cần lý do đặc biệt nhưng vẫn cảm thấy mình thuộc về không?
Đón đọc Kỳ 7
Nếu Kỳ 6 bàn về nơi có thể gặp nhau, Kỳ 7 sẽ trở lại câu hỏi, khi đã gặp rồi, điều gì làm hai bên thực sự hợp nhau. Từ phê bình dating apps đến ý niệm “tương thích là một quá trình được xây dựng”, bài cuối sẽ nối lại câu chuyện hẹn hò, trải nghiệm, và quan hệ lâu dài.